نام گزاری

چهل باغتوی پشی اسمی مرکب از سه کلمه «چهل» + «باغتو» +« پشی» است و کلمه «چهل» یا اربعین از اعداد مهم و دارای کاربردهای گوناگونی است که علاوه بر نشان دادن عدد چهل پیشوند کلمات و اسامی مرکب فراوانی اعم از اشیاء ، انسان ، اعضاء انسان ، مکان ، زمان ... قرار می گیرد ، مثل چهل چراغ، چهل تن، چهل چشمه ، چهل امیران، چهل دختران، چهل پای ، چهل جای ، چهل حصار، چهل جریبی ، چهل خانه ، چهل روزه، چهل ساله و ... که عدد چهل در این گونه کلمات اغلباً معنای وفور و کثرت را می رساند و عدد خاص مراد نمی باشد و در مورد چهل باغتوی پشی نیز کلمه چهل با همین معنی پیشوند این اسم مرکب برای این منطقه قرار گرفته است و کلمه «باغتو» خود مرکب از کلمه «باغ + تو» می باشد کلمه «باغ» معنای روشنی دارد که به معنای بُستان و روضه و جایی که در او درختان میوه دار و گیاهان گل آور می روید، و از معانی مختلف کلمه «تو» در فارسی که به معنای تاو و تابش آفتاب، برکه ، پرده و پیچ مثل تو در تو و پیچ در پیچ و به معنای ترکی طوی و مهمانی و ضیافت آمده است به نظر می رسد در این جا «تو» به معنای تو در تو و پیچ در پیچ یا پسوند اویستای به معنای «دارندگی» و «دارا» باشد، «چهل باغتو» یعنی چهل باغی تو در تو و پیچ در پیچ یا دارای چهل باغ و بستان سر سبز که به نظر می رسد معنای اخیر صحیح تر باشد ، زیرا همین معنی برای چنین پسوندی در محاورات عمومی هزاره ها و بخصوص در اسامی مکان های مناطق ما و دیگر گویش های محلی به وفور یاد می شود مثل «خیرتو» یعنی چیزدارای خیر، روغن «دوغ تو» ، آدم «دل تو» و... و در این جا هر یکی از دو معنای اخیر کلمه «تو» مراد باشد نشان دهنده سر سبزی و خرمی این منطقه است و «چهل باغتو» یعنی جایی دارای باغ و بستان فراوان .

کلمه «پشی» نشان دهنده نژاد قومی باشندگان این منطقه است که بیان می کند آنها از نژاد و قوم پشی اند و «پشی» یکی از نجیب زادگان و فرزندان اصیل جاغوری و هزاره است که نیاز به بحث مستقلی در آینده دارد که انشاء الله به آن پرداخته خواهد شد .

موقعيت جغرافيايي چهل باغتوي پشي

منطقه ي چهل باغتوي پشي از نظر تقسیمات اداری جزء ولسوالی جاغوری بوده و در غرب این ولسوالي موقعیت دارد ، این منطقه از شمال به چهل باغتوي اوقي و از شرق به منطقه ي جاشه و ابروشو و از جنوب به منطقه بابه ، پيدگه و جاله و از غرب به منطقه ي بزرگ پشي مرز مشترک دارد که از نظر اداری مربوط به ولسوالی مالستان می باشد ، مناطقی مثل شامصور، (شامنصور) قابجوي، شب بخيرو....

چهل باغتوی پشی از سنگماشه مركز جاغوري حدود 20 كيلومتر (سه ساعت پياده روي ) فاصله دارد و از نظر موقعيت جغرافيايي در يك منطقه ي ناوه مانندي واقع شده است كه اطراف آن به استثنايي بعضي از مناطق اندك آن با كوه و تپه هاي نسبتاً مرتفع و بلندی حصار شده است و تعدادي از قريه ها و خانه ها در آبرفت هاي ناشي از اين كوه ها قرار گرفته اند كه در نگاه كلي به منطقه و در ابتداي ورود در آن به نظر نمي رسند .

کوه های نسبتاً مرتفعی که این منطقه را در حصار خود گرفته اند عبارتند از : شرق کوه بادآسیه که چهل باغتو را هم مرز با سرقول جاله و ابروشو می سازد و از جنوب کوه تانا(تنها) سنگ که هم مرز با سایخانه و پیدگه است و از جنوب غرب کوه قَلَغ و کوه خار که چهل باغتو را با لوطو و بابه و هیچه و شب بخیر و دایبرکه هم مرز می سازد و در شمال غرب کوه سرخ سنگ قرار دارد که مرزی بین چهل باغتوی پشی و قابجوی و شامصور پشی است و از شمال و شمال شرق کوه رادره (راه دره) چهل باغتوی پشی را از چهل باغتوی اوقی و جاشه جدا می سازد.

هر کدامی از این کوه ها در گذر تاریخ داستان ها و حکایت های خاص خود را دارد و در این میان کوه باد آسیه به دلیل داشتن نقاشی های سنگی و پیدا شدن آثار باستانی گوناگون نظیر سنگ آسیاب های بادی و نقل افسانه ها و اسطوره های زیاد در مورد آن از راز و رمز بیشتری برخوردار است و متأسفانه در سالهای اخیر به دلیل عدم محافظت و نگهداری از آثار باستانی در کل کشور و حفاری های بی رویه در همه مناطق از جمله در این کوه نیز حفاری های زیادی توسط افراد نا معلوم صورت گرفته است که از نتایج آن کسی اطلاع دقیق ندارد و یا لااقل نگارنده از آن خبر ندارد و شاهدان عینی فقط از باقی مانده و شکسته کوزه ها و سفال های کشف شده در آن خبر می دهند که چیزی دقیق و قابل توجهی از سرنوشت و محتوا و اشیاء همراه خود را به دیگران بازگو نمی کنند!!

منطقه چهل باغتوی پشی از سه خمیدگی که در سه قسمت شرق ، غرب و جنوب خود دارد سه جاده مواصلاتی با همسایگان خود دارد، سرک یا جاده ای که چهل باغتو را به مرکز جاغوری وصل می کند و بیشترین استفاده را نسبت به جاده های دیگر دارد از گردنه جاشه و شرق چهل باغتو می گذرد و جاده دیگر از جنوب ، چهل باغتوی پشی را از منطقه لوده به منطقه بابه وصل می کند و جاده دیگر از غرب چهل باغتوی پشی ، با عبور از گردنه معروف قبرغه و رسیدن به منطقه شب بخیر این منطقه را به پشی و شیرداغ و.. وصل می کند .

جمعیت و نسبت قومی ساکنان چهل باغتوی پشی

جمعیت مردم منطقه چهل باغتوی به رغم مهاجرت تعدادي زيادي از ساكنان شان به شهر كويته پاكستان و کشور جمهوري اسلامي ايران و ديگر شهرهاي افغانستان مثل لشگرگاه ، كابل ، مزار شريف، غزني ، هرات و مرکز سنگماشه و... در حال حاضر، حدود 750 خانوار و بیش از 7000 نفر جمعيت را در خود جا داده است که تعداد 4500 نفر آنها واجد شرایط رأی دهی در انتخابات اند، از همین منطقه تنها در شهر کویته پاکستان بیش از 500 خانوار و در شهر لشگرگاه بیش از دو صد خانوار و به همین ترتیب در جاها و مناطق دیگر از جمله در اروپا و آسیای میانه نیز مهاجرت نموده در آن کشورها زندگی می کنند. تعداد قابل توجهی از این مردم در سده های دور به خارج از این منطقه مهاجرت کرده اند و از جمله در قریه تکه الغود ( تکه به معنی بز نر ) درمنطقه سر المیتو سکنی گزیده اند و بخشی دیگر در قریه سبزسنگ پاطو و تعدادی نیز در سبزچوب سنگماشه زندگی می کنند.

مردم چهل باغتوی پشی از فرزندان پشی و در یک تقسیم بندی کلی عمدتاً فرزندان دو برادر به نام های «دوست علی» و «سعید امت» اند که دومی را به اختصار و به زبان گویشی «سیدامت» تلفظ می کنند و هر تیره در درون خود به تقسیمات و شاخه های ریز تر تقسیم می شوند و یک عده تمام فرزندان سعید امت را به اشتباه فرزندان یکی از دو اولاد سعید امت یعنی اولاده عالم می دانند در حالیکه این نسبت شامل نصف اولاده سعید امت می شود و نصف دیگرش شامل مردم قریه مهدک (مدک) در شرق چهل باغتوی پشی و قریه تکه الغود در خارج از منطقه چهل باغتوی پشی می شود ، به همان ترتیبی که تعدادی از مردمان این منطقه به خارج از منطقه مهاجرت کرده اند تعدادی از مردمان خارج از این محدوده نیز به این منطقه مهاجرت کرده اند و آن را به عنوان مأوی و مسکن خود بر گزیده اند از جمله دو قریه معروف این منطقه یعنی قریه گزکی از قوم گزک و دیگری قریه توغلوغ از قابجوی پشی به این منطقه مهاجرت کرده اند و امروزه جمعیت قابل توجهی از این منطقه را تشکیل می دهند.

قریه های معروف چهل باغتوی پشی

نام های قریه های چهل باغتوی پشی برگرفته شده از نام های فارسی ، دری و احتمالاً اویستایی و ترکی و از نسبت های طبیعی و قومی گرفته شده است و ده قریه معروف که به نام ده ملایی چهل باغتوی پشی از آن یاد می شود عبارتند از :

1- قریه گزَکی که باشندگان آن منسوب به قوم گزَک بوده و یکی از قریه های پر نفوس منطقه می باشند که در قسمت شرق و سر ناوه چهل باغتوی پشی موقعیت دارد.

2- قریه چارشمبی پائین تر از قریه گزکی و بالاتر از قریه توغلوغ موقعیت دارد.

3- قریه توغلوغ که از نظر قومی به مردم قابجوی پشی نزدیک می باشند و در دهانه قول معروف به همین نام سکنی گزیده اند و دارای یک قریه تابعه به نام بلنه قول می باشد که آن قریه برای خود یک مسجد جداگانه نیز دارد .

4- قریه میانه که به دلیل واقع شدن در میانه چهل باغتوی پشی به این نام موسوم گردیده و از نظر جمعیت یکی از پرجمعیت ترین قریه های چهل باغتوی پشی به حساب می آید و قریه های تابعه ی آن عبارتند از شاجوی و تنگ قول که هر کدام علاوه بر مسجد عمومی قریه که یکی از مساجد مجهز و شیک و نوساز به سبک جدید و بازسازی شده در سال 1387 است ، مسجد های جداگانه ای نیز برای خود دارند.

5- قریه قلدی در آبرفت یا قولی در قسمت شمال شرق قریه میانه و شمال بازار چهل باغتوی پشی موقعیت دارد .

6 قریه نورک در قسمت شرقی بازار چهل باغتو قرار دارد و دارای یک قریه تابعه به نام زنگی است که غیر از مسجد عمومی قریه ، دارای یک مسجد جداگانه نیز می باشد.

7- قریه مَیسه در قسمت شمال آهنکشته و جنوب قریه نورک قرار دارد که تپه ای نسبتاً بلندی آن را از سرک اصلی و دیگر مناطق چهل باغتوی پشی کاملاً جدا کرده و در پشت خود مخفی کرده است به گونه ای که از دور دیده نمی شود و بخشی از این قریه به نام قریه ماله در شمال شرق قریه نورک قرار دارد که به دلیل فاصله زیاد داشتن با قریه میسه ، دارای مسجد مستقلی است.

8 - قریه آهنکشته در جنوبی ترین منطقه چهل باغتوی پشی و در همسایگی سایه خانه و لوطو و در یک منطقه نسبتاً دره مانندی موقعیت دارد و مرکب از چهار منطقه به نام های گیرو، پیتو، ملیکک اول و دوم می باشند و تقریباً در هر یکی از این مناطق به دلیل دور بودن از همدیگر یک مسجد برای عبادت و تجمع شان در نزدیکی خود دارند.

9 قریه مقصود که به دلیل مرکزیت این منطقه برای توابع آن به این نام موسوم می باشد هر چند افراد و رعایای تابع این قریه در این جا اندک بوده و بیشتر در اطراف و قریه های مهدک و نورک به نام آسیاخانه ، اُولاد، روشنک ، سیازمین ، وارمرغ و گندو، پراکنده اند.

10- قریه مهدک در شرقی ترین منطقه چهل باغتوی پشی موقعیت دارد و قریه های پامک ، گردو، شیلی بینک و نوآباد از توابع آن محسوب می شوند و بخشی از زمین های این قریه در قول نی قول در میانه سه کوه معروف باد اسیه و تاناسنگ و خاکریز قرار دارد.

هرکدامی از این قریه ها ریز قریه ها و آغیل های کوچکتری نیز عمدتاً با نام های برگرفته شده از ویژگیهای جغرافیایی منطقه دارند مثل : پامک، شاجوی، اسیا خانه، بلنه قول ، سیازمین ، وارمرغ ، گیرو، پیتو ، ماله ، تنگ قول، نی قول ، سرقول و...

وضعیت آب و هوایی چهل باغتوی پشی :

این منطقه از نظر آب و هوایی، آب و هوایی اندکی سردتر از مرکز جاغوری دارد و قسمت غرب (سرناوه) و شمال و شرق آن به دلیل ارتفاع بیشتر از مناطق دیگر از سردی بیشتری برخوردار است و این مناطق در سال های قبل ، زمستان های پر برفی داشته است و در آن سال ها راه های عبور و مرور مسدود می شده است ، اما در سال های اخیر که از آن برف های کلان و فراوان خبری نیست و وضع آب و هوای منطقه به تبع گرم شدن کره زمین گرم تر شده است و به جای برف ، بیشتر باران می بارد ، در زمستان نیز راه های عبور و مرور و از جمله جاده های اصلی عراده جات مسدود نمی گردد و در صورت باریدن برف بیشتر ، با جاروب کردن برف ها تلاش می شود ، راه ها هم چنان باز نگه داشته شود تا مسافرت ها در زمستان نیز با ماشین صورت گیرد ، قسمت های عمدتاً جنوبی منطقه چهل باغتوی پشی نسبت به دیگر مناطق آن از هوای گرم تری برخوردار می باشد .

منطقه چهل باغتوی پشی از نظر محصولات کشاورزی و باغی دارای پتانسیل بالایی برای هر نوع کشاورزی و باغداری است ولی متأسفانه روی آن خیلی سرمایه گزاری و اقدامات عملی صورت نگرفته است و بیشتر کشاورزی و باغداری مردم با همان شکل و روش قدیمی صورت می گیرد و مردم بیشتر به کشت گندم تیرمایی (پائیزی) و بهاری، کشت جو و بعضی از حبوبات مثل نخود، عدس، جواری (ذرّت) ، لوبیا، موشُنگ، شَخَل و... و کشت علوفه های شبدر(شفتل) و رشقه و بعضی از سبزیجات مثل کاهو ، گشنیز ، پیاز ، پیازچه ، گندنه ( تره ) کچالو (سیب زمینی ) بادنجان رومی (گوجه فرنگی) می پردازند و از میوه جات در این منطقه انواع سیب، انواع توت ، انواع زردآلو، شفتالو،(هلو) چهارمغز (گردو) و بادام محصول می دهد و کشت زردک (هویج ) و شلغم نیز معمولاً کم وبیش وجود دارد.

ادامه دارد...

از مظفری!