اگربه یاد جاغوری افتادی !

معلوماتی وادبی

دوبیتی های جاغوری

 

دوبيتيهای فولکلوریک:

دوبيتي يکي از ژانر هاي معروف و مروج ادبيات فولکلوريک در جاغوري ميباشد که بيشترين هوادار را در ميان همه ژانر هاي ادبي و فولکلوريک دارد.

درين بحث کوشش شده تا دوبيتي هاي نابي را که مختص به جاغوري است، گردآوري گردد. که ذيلاً اين دوبيتي ها را به رشتۀ تحرير در مي آوريم.

  • الا يار جان خدا باشه نگه دار                 ده خودخو جور کده پيرون گلدار

پيش درگه شيشته قدخو مي خندي                      صبا ديگه صبا موري ده مازار

  • مه قربانت شوم اي پيرو گلدار                             بيا که ما و تو بوريم ده مازار

دوسه بوسه بده از زير چادر                         خدا از ما و تو قبول کنه يار

  • ازو موي سياه قيچي کنم ما                          دراي خو برده و خرچي کنوم ما

به هر منزل که در يادم بيايي                      ده آو بولغو[1] کده اوچي[2] کنوم ما

·         خانه والاي توره راضي کنوم ما     وويي[3] ماتم پيش قاضي کنوم ما

                سره بيلوم بله زانوي تو يار جان                             نيلغه[4] واري قد تو بازي کنوم ما          

·         جنگ انگريز و افغانه خدايا                                   شيري عسکر ده ميدانه خدايا

        شيري عسکر ده ميدان زد و گير                         دلي از ما پريشانه خدايا

·         به مثل ماه نو قاشاي ديده                          ز گل نازک تره هر جاي ديده

           ز خوشحالي دلم بيتابه امروز                          ده وادي بند بيگاه دختر

·         مه قربان سرو سامان ديده                             جان لاغر نذر چشمان ديده

              هزار دختر خان فداي سر تو                      هرچند که دختر دهقاني ديده

·         بليبوري بيه بيلدار ديده              مه پاي موفتوم از مه بيزار ديده

                    ده شان ديگرو مالوم نموشي         ده شان مه دختر سردار ديده

·         بليبور پيشاني واز ديده          مره موکشه هردم اي ناز ديده

                   ده يادم که ميه آتش ميگيروم        گردو تو دده سر نماز ديده

·          آشق[5] شدو اگه گناه ديده                               اي کار سر خلق خداي ديده

تو از دلي آشق خبر نداري        ده سر شي روز کربلاي ديده

·         قفس تنگه نميتانوم پريده              وطن دوره نميتانوم رسيده

خداوندا وطن پاينده باشه                           نگار نازک من زنده باشه

·         الا ابر سياه پاره پاره           خبر از ما ببر ملک هزاره

اگه يار جان ز تو احوال بپرسه        بگوي نوکر شده رخصت نداره

·         بيا اي ماه نورخ چون ستاره                         دل آشق ز بهرت پاره پاره

الهي تا جهان باشد تو باشي      مه که موردم ز غم پروا نداره

·         آتي تو سيده آبي تو آزره                          کي داره منصبت او ماه چهارده

به قربان دو چشم عشق بازت       که هردم ميکني سويم اشاره

·         دنيا بي آشقي مزه نداره               آشقي کته و ريزه نداره

        هرکس آشق شوه از سر خو تيره                          سيه سفيد و پاکيزه نداره

·         اگه آتی آتي تو دولت داره خيره       خريدارت اگر بسياره خيره

نکو قد مو غريبو بيوفايي                           ده دنيا کلگي ناداره خيره

·         شو جمعه شب عذر و نيازه                         که شو حاجت و شو نماز است

          خوش ان آشق که با صد ناز و نخره        دو دست در گردن معشوق درازه

·         اول آهي کشم پيش رو بسوزه        قلاي نو دل پيتو بسوزه

دوم آهي کشم از سوز سينه        شيرين جانم قد هم خو بسوزه

·         سر سنگا بيشنم مثل باشه          بگيرم يارکي از سنگ ماشه[6]

بگيرم يارکي که خوب باشه        ده دان يار بد سگ ها بشاشه

·         بگيرم ياري که شاهزاده باشه                                کتاب ليلي مجنون خوانده باشه

کتاب ليلي مجنون ورقه گلشاه     سر پنج وقا نماز ايستاده باشه

·         الي نکو پس کو دست مه ده آشه          يکک بوسه بگير از شوي مه تاشه[7]

يکک بوسه بگير کسي نفامه        ازي زياد شي سریم قرض باشه

·         اگه مردم کفنم تفته باشه              سر قبرم جوان کاکه باشه

جوان کاکه گک پيچه لخشوم[8]        از تي خاک موگوم صدقئ تو ميشوم

·         سر ديوال شيشتو ني ياره صدقه     پيرون صوندوف گلداره صدقه

سر ديوال شيشته با ناز و تمکين       گوش و گردو بيه بيلداره صدقه

·         رخت چون ماه نو باشه ديده مه     دلم پيشت گرو باشه ديده مه

به نيم شو که در پيشت بيايم          دو چشمت مست خو باشه ديده مه

·         خسر خوبه خسر مادر گرنگه                              که دختر بور مونه پلديشي[9] تنگه

بپوشم قباي جلجلي ره            بيگيروم دامون خسر شيريره

·         مه قربان تو شوم دختر خاله                                 ده گرمي خو نکو بيه ده سايه

              ده گرمي خو نکو که تو ميگيره                              ده وقت سينه مالي خو ميگيره

·         رسيدم به سر کوتل ناوه                خبر آمد که جلبي شد حواله

                 مه که پرواي نوکري ندارم                                  جدا ميشوم ز يار چهارده ساله

·         نگار جانم به رويت ميده خاله     نوک چادر پس پايت کشاله

                  دوسه بوسه سخاوت کن ز رويت     رفيق ما و تو هردم خياله

·         زمانه بد شده گشتو نميله              موره قد يار قتي شيشتو نميله

                     موره قد يار قتي شيشتو ده يکجاي           همي آغيل[10] بد گمو نيمله

·         تيلو بولو[11] موره گشتو نميله                               همي آجۀ[12] بد گمو نميله

                خدا آجه ره اکو مرگ بديه                                   يار مه ناجوره پرسيدو نميله

·         به لب خال خدايي داره يار مه     به گردن طوق شاهي داره يار مه

چرا از ما غريب بيگانه گشته          مگم ميل جدايي داره يار مه

·         خاني تو پشت جويه دم گلي مه      ده پاي تو گفتگويه دم گلي مه

ده پاي تو گفتگويه خيره خيره         شويک تو بد گمويه دم گلي مه

·         مه که رفتم دعا کو وا گلي مه     دو گل دادم نگاه کو او گلي مه

مه که رفتم بيايم يا نيايم                      به دل صبر خدا کو او گلي مه

·         ز ماه چهارده شده او شيفت دم مه       گناه از مه شده الله ده دم مه

·         سر بامت صفا دارد ديده مه                                    دلم ميل شما داره ديه مه

بده رخصت که در باغت بيايم      که باغت ميوه ها داره گل مه

·         دست تو از تي سري[13] نرمه ديده مه                   شيفت تر خو کو جگه گرمه ديده مه

بيه سر خوره ده بغل تو بيلم     تي کتوک[14] بي ملل تو بيلوم

·         الي ديده تو چيز دادي گله[15] مه         که ميي هر شو تي جگي مه

دو بز نيمکله[16]دادي ندادي        طنو گردو بورو پيش بابيمه

·         آخند زوار بله منبر ميخانه            هرکس آشق دره او پر گنايه

همي ره از دل بيچاره موگوم      که آشقي ده قرآن خدايه

·         جگي تو پيش کلکينه ديده مه       ده دستو سات شوبينه ديده مه

                  سون سات توخ[17] کدوم پوزده دقيقه           ده بيخ تو نمادوم دلمه ترقيده

·         مه قربنت شوم اي ماه خانه                      قدم را ميشماري دانه دانه

                بيا پيشم که چند بوسه بگيرم                  که گيمت[18] بر دل يارت نماند

·         قدر آشق آشق باز ميدانه          خدا  و حضرت عباس ميدانه

               خدايا تو به هر چيز خود گواهي     راسو دروغه بي نيار ميدانه

·         الهي در بگيره اي زمانه          کسي قد يار خود شيشته نتانه

الهي بمره بچي شيطو             احواله موبره خانه به خانه

·         الا يار جان ده پيمان هستي يا نه       مه شو ميوم ده دالان هستي يانه

مه شو ميم براي سينه مالي       بمو لوظ[19] زمستان است يانه

·         خدا مره صدقي قار تو کنه                          بليبور بيه بيلدار تو کنه

منه مردم ده گير تو تو بخوروم        خدا مره کشکي مازار تو کنه

·         ده سرشي چادر گاج سيايه                     ديق و دلگير دان درگه تنايه

ديق و دلگير دان درگه حويلي     الي تنا شيشتو قار خدايه

·         ديده بله پلال خوشه ميچينه                           مره ديده آستا آستا ميچينه

چادر نه گله ده بلي سرشي        دانه دانه و خنديده ميچينه

·         ده دستاي نوربند[20] خينه مشينه     ده چشماي سياه سرمه ميشينه

پيرون سرخ بخملي ده جان شي      لب دامون يار چرمه ميشينه

·         ده جان شي رنگ شايسته ميشينه     از کاکه گي نرم و آستا ميشينه

روزاي عيد و توي قد جوانو       چادر گاج ده زو بيه ميشينه

·         الا بچه تو قند باشي مه بوره                     دوساله نوکريت کي موشه پوره

دو ساله نوکري شش مايش منده     اکو رخصت شدون مه خيلي دوره

·         الي دختر جگي تو ده کجايه        جاگي مه توخانه شيفت جولايه[21]

جاگي مه توخانه شيفت جولايه      بيگاه وقت تر بيه شو ها کوتايه

·         ده کار آشقي سه چيز بلايه                       سگ و همسايه و ماه هوايه

              سگا ره نان بديد همسايه رشوت                       دعايي ميکنم ابري برايه

·         پيچي سياه خوره شانه موني تو          ده سر مه سور و سامانه موني تو

                 ده اي پاسا بانه گيري موني يار       دل تو نيه چکه بانه موني يار

·         ده را گشتو که بازوگک ميزني      کووک بار واري بالک ميزني

دل آشق ز بهرت پاره پاره                         ده زخم دل الي نيمک ميزني

·         به قربان سورمۀ چشمايتو الي                                  ز قند شيرين تره لباي تو الي

                   دوري درداست ناز و نخرۀ تو         مثال غنچه گل کوماي تو الي

·         ازو بالا ميايه خوب خوبايشی                             دستمه خالي نيه بوروم ده رايشي

                دستمه خالي بودي يک چاي ميدادم        بلي توشک پنبه جاي ميدادم

·         آشق خيرات قاشاي سياي شي                             آشق بليبور کتوک[22] پايشي

ده مه مالوم موشه از دور بييه شي         آشق صدقي بيييه خوش نمايشي

·         اي زمستو کشکي بهار موشودي       جگه بلي ديوال آوار موشودي

گشته گشته مورفتي گير[23] ديده     بلي سينه سفيد سوار موشودي

·         الا يار جان چرا کيل کيل ميگردي        مره ريزه ديده بي دل ميگردي

مه که ريزه هستم از سال خو پخته          ده کار آشقي هستم آموخته

·         عجب نوربند هستي بي نور ميگردي        آدم يک ديار دور ميگردي

کشکي آدم يک آغيل نبودي         دلم در تو کافر مايل نبودي

·         پيشاني تو ده سر مه چو مه چکه         راس دروغ تو نامالومه چکه

           هرچه به زور قد تو توره موگويوم       بازم درک تو يار جان گومه چکه

·         خدايا کشکي روز بيگاه موشودي     سر وعدۀ خو يار پيدا موشودي

به حق آشقان پاک يارب                    به خوبي هردوي ما يکجا موشودي

·         لب تندور که نان پخته موکدي      موره در خود خو آموخته موکدي

لب تندور جاي بازي نيسته        الي بورو دستمه خالي نيسته

·         امو روزي که گل کوله مودوختي     ز عشق همديگر هردوي ما سوختي

الهي از جواني خير نبيني                         رفيقي ره ده بيگانه فروختي

·         لاته[24] سرخک لاتي تو بوي ميديه      بيگاه صبا توره ده شوي ميديه

امو روزيکه تو از خانه بور شي        پشيماني ده خانه روي ميديه

·         چادر ايسپي[25] چادر تو شير وريه         غم عشقت ده جانم تير وريه

تير عشقت به جانم کار کرده      نان بيگاه صبا ره زار کرده

·         ده جان يار جاني مرينه يه             دستاي نازوکک شي پر خينه يه

ما که خبر بودي قدشي نگفتي      دلک شي سر از مو پر کينه يه

·         ستاره در هوا يک صد و دويه       بچي مردک پسي درگه برويه

                آتي آبي بوريد درگه ره واز کيد        که شوي درمه و داماد در شمويه

·         دوسه بيگاه شده ماتو نميه                       ده چشماي کور شده مه خو نميه

به درگاه خدا ناله کنم ما                     نفس جان داد رو نمي يه

·         مه که آشق شدم روزم سيایه                     بيگاه صبا ده سر مه کربلايه

اميدم ره نوميد کدي او ظالم                  تنا اميد مه دربار خدايه

·         ده سر شي چادر گاج سيايه                               ديق و دلگير دان درگه تنايه

اشاره ميکنم نظر شي نيه                                  نمي دانم فکرشي در کجايه

·         ديده گلي چي سرگردو ميايه        چکه دلگير و دل بيرو ميايه

قدم هايشي بله چشماي آشق        دوري درد بي درمو ميايه

·         ازو بالا گله کوتر ميايه          شيرين جانم بلي موتر ميايه

       ازينجه خيز کده در رايشي بوروم                          چطور نوربند و معتبر ميايه

·         آشق نگير آشق شدو گنايه                   آشق شدو رسم پيشينه هايه

پدر کار آشقي ره نالت           از مو گردن کيل[26] پيش خدايه

·         پيرون گل گلي ده جان ديده        جيل مرواريه د گردون ديده

کسي نيه قاصد ريي بکنه                     ده دل مه منده يک اربون ديده

·         سفيدي روي توره نقرا نداره                                    خبر گفته توره مينا نداره

            بده بوسه ازو لب هاي شيرين                         ز ملا پرسيدم پروا نداره

·         سر زلف سياهت چنگي داره                             دلم از پس تو ديده تنگي داره

بيا يار جان که رويت را ببينم        که کار آشقي بي ننگي داره

·         سرم درد ميکنه دل بيقراره                        دواي درد سر زانوي ياره   

ديگه دردا خوبه از سر ميگيره         درد آشق از دل جگر ميگيره

·         سفيدي روي تو ره کاغذ نداره      دمرس گشتي توره هيچکس نداره

سفيد هستي سفيد خاصه هستي       ده قول و لوظ خود ايستاده هستي

·         ده دم مه ماشر کبرايه ديده                      جدا شودو اميم بيگايه ديده

بابي گور نخو بي دل مه دده                    ده سر مه روز کربلايه ديده

·         چوغول[27] هر چيز موگه پروا نداره                      اوره ده آشقي مردم چکاره

                  گور گردون هر آدم تنايه                      خود شي جواب ميديه روز صبا ره

 

الی دیه چه خوب نیرنگ موکونی    مویای خو تو دیده چنگ چنگ موکونی

عجب رسم دل آزاری گیریفتی        اول بوسه میدی پاس جنگ موکونی

طوريکه از نمونه هاي دو بيتي هاي فوق ديديم، در اين دو بيتي ها از يک سو عواطف، احساسات و آرمانهاي مردم رنجديده بازتاب يافته است، از سوي ديگر، لهجه ويژه مردم جاغوري در آنها ديده ميشود.  كه يكي از ويژگي هاي اوليه ادبيات شفاهي است.

2- غزل:

به سبک دی دو یا دوَدی سبک آبی میرزا

گولي گول

تنا   شيشتي  ديل   پيتو   گولي گول

بلي  شانه  مويا  پورتو   گولي گول

ده مه ثابيت شود از قاشيت که عيده

ني يه  آجد  ده  مايي نو  گولي گول

ده  قاشا  مايي نو باشي گولي گول

مه يوم  دان  تگو باشي گولي گول

بوگي  توراي  ديل  خو  يکه  يکه

سر سينه مه  خو باشي گولي گول

 

               گول اي گول

 

ديليم قيرو شوده گب رو گول اي گول

تنا  ميله  مره  ار  شو  گول اي گول

بيگر  مظلوم  ره  ده  پالوي خو بيلو

قيناعت  نه  ده  پاد جو گول اي گول

گول سورخ  بها ر استي گول اي گول

 

پناي کيشت و کار استي گول اي گول

مره  که  توغ  موني  از شينگ چادر

اميشه  خنده دار  استي گول اي گول

 

لا لايي هزاره گي :_که اغلبا در جاغوري رواج داشته و دربين رنان عموميت دارد.

.  لولي، لولي بچه مه

بچه ي نازدانه مه

هر دو نور ديده مه

چراغ کاشانيمه

لولي لولي گل خانه

لولي لولي نازدانه

موياي تو مو­کنم شانه

آتيت صبا ميه خانه

آتيت از راه کُو رفته

ده جنگ دشمنو رفته

ازي آغيل شولو رفته

ده جنگ ارزگو رفته

تفنگ سرشانه رفته

آتيت ازي تانه رفته

دشمون­شي بي­بانه رفته

زناي­شي بي­گانه رفته

گاناي شي مال مردويه

سر دشمون مو زدويه

مالاي شي مال قوطويه

دشمو آخرشي رسوويه

صبا بخير آتيت ميه

چراغ شاو آبيت ميه

نور ديده آبيت ميه

مرد مردو بابيت ميه

 

 

 

توضیح برخی واژه ها:

[1]  شستن

 

[2]  نوشیدن

[3] گریه

[4] طفل

[5] عاشق

[6] نام منطقه یی است در جاغوری

[7] پنهان

[8] موی لشم

[9]  حالت

[10] قریه

[11] بالا و پایین

[12] مادر کلان

[13] بالشت

[14] گلو

[15] قلین

[16] معیوب، نامکمل

[17] دیدن

[18]  آرزو

[19]  وعده

[20]  مقبول

[21]  لحاف ها

[22]  ساق پا

[23] پهلو

3 چادر

 

[25]  سفید

[26]  کج

[27]  خبربر

+ نوشته شده در  چهارشنبه 27 اردیبهشت1391ساعت 8:27  توسط غلام رضا اميد   |